Ελεύθερες ρίζες ονομάζονται κάθε μόριο ή άτομο που έχει ένα ή περισσότερα ασύζευκτα ηλεκτρόνια στην εξωτερική του στοιβάδα. Θα μπορούσαμε αλλιώς να αποδώσουμε τον ορισμό των ελευθέρων ριζών ότι είναι “αφόρτιστα μόρια (άκρως αντιδραστικά και βραχύβια) που έχουν τουλάχιστον 1 μόριο αζώτου μη συζευγμένο.
Τα δραστικά μόρια οξυγόνου και τα αντιδραστικά μόρια αζώτου παράγονται από το σώμα μας από διάφορα ενδογενή συστήματα, σε διαφορετικές φυσικοχημικές συνθήκες ή παθολογικές καταστάσεις.
Οι ελεύθερες ρίζες μπορεί να είναι πολύ επιβλαβείς, αλλά η παραγωγή τους μέσα στο σώμα δεν είναι σίγουρα κάτι ασυνήθιστο ή ακόμα και εντελώς επιβλαβές. Παρά τη συμβολή τους στη διαδικασία γήρανσης, οι ελεύθερες ρίζες είναι επίσης βασικοί παράγοντες του ανοσοποιητικού συστήματος. Τα σώματά μας παράγουν ελεύθερες ρίζες ως υποπροϊόντα κυτταρικών αντιδράσεων, του μεταβολισμού των τροφών,της αναπνοής και σε άλλες ζωτικές λειτουργίες.Το ήπαρ παράγει και χρησιμοποιεί τις ελεύθερες ρίζες για αποτοξίνωση, ενώ τα λευκά αιμοσφαίρια στέλνουν τις ελεύθερες ρίζες για να καταστρέψουν τα βακτήρια, τους ιούς και τα κατεστραμμένα κύτταρα.
Γιατί οι ελεύθερες ρίζες θεωρούνται επικίνδυνες;
Οι ελεύθερες ρίζες είναι ασταθή μόρια, που σημαίνουν ότι πάντα αναζητούν χημικά συστατικά που έχουν άλλα κύτταρα για να καλύψουν την δική τους ανάγκη.
Τα ηλεκτρόνια υπάρχουν σε ζεύγη μέσα στα μόρια, ενώ αντίθετα από τις ελεύθερες ρίζες λείπει ένα ηλεκτρόνιο. Αυτό είναι το όπλο τους: Οι ελεύθερες ρίζες «αντιδρούν» με σχεδόν οτιδήποτε που έρχονται σε επαφή μαζί τους, ληστεύοντας κύτταρα και ενώσεις από τα ηλεκτρόνια τους. Αυτή η διαδικασία καθιστά το κύτταρο που επηρεάζεται (“το ληστεμένο”) αδύνατο να λειτουργήσει κανονικά και μετατρέπει ορισμένα κύτταρα σε κυνηγούς που αναζητούν ηλεκτρόνια, οδηγώντας σε αλυσιδωτή αντίδραση στο σώμα και πολλαπλασιασμό ακόμα περισσότερων ελεύθερων ριζών. Οι «στρατιώτες» του ανοσοποιητικού μας συστήματος, χάνουν τον έλεγχό, μπερδεύονται και καταλήγουν να καταστρέφουν και να λεηλατούν το σώμα, καταστρέφοντας τα υγιή κύτταρα και τους ιστούς.
Τι είναι το «Οξειδωτικό Στρες» και πως μας βοηθούν τα Αντιοξειδωτικά;
Όπως ένα μήλο γίνεται καφέ όταν εκτίθεται στον αέρα, τα κύτταρα μας μπορούν να “σκουριάσουν” όταν αναπνέουμε λόγω οξειδωτικού στρες, μιας διαδικασίας που προκαλείται από τις ελεύθερες ρίζες.
Οι ελεύθερες ρίζες είναι ασταθή μόρια που βλάπτουν ή “οξειδώνουν” τα κύτταρα σε όλο το σώμα σε μια διαδικασία που ονομάζεται οξειδωτικό στρες. Με τον καιρό, το οξειδωτικό στρες μπορεί να αφήσει τα κύτταρα και τους ιστούς μας να μην λειτουργούν σωστά.
Τα αντιοξειδωτικά ουσιαστικά εξουδετερώνουν τις ελεύθερες ρίζες, επειδή προσφέρουν ένα ηλεκτρόνιο για να «ηρεμήσουν». Πολλά άλλα φυτοχημικά από τα φυτά φαίνεται να παίζουν αντιοξειδωτικούς ρόλους.
Τι προκαλεί την αύξηση των ελεύθερων ρίζων;
Οι ελεύθερες ρίζες είναι ένα υποπροϊόν της κατανάλωσης ενέργειας στα μιτοχόνδρια μας, τα εργοστάσια που παράγουν ενέργεια σε κάθε κύτταρο μας. Καθώς αναπνέουμε, δεν μπορούμε παρά να κάνουμε κάποιες ελεύθερες ριζοσπάστες, αλλά πολλοί άλλοι παράγοντες στον τρόπο ζωής και το περιβάλλον σας μπορούν επίσης να συμβάλλουν στην παραγωγή τους, όπως:
- Τρώγοντας πάρα πολλές θερμίδες, σάκχαρα ή / και εκλεπτυσμένους υδατάνθρακες. Όταν τρώμε περισσότερο, τα μιτοχόνδρια μας απελευθερώνουν περισσότερη «εξάτμιση», δημιουργώντας υψηλότερα επίπεδα ελεύθερων ριζών καθώς καίγονται τα καύσιμα από την τροφή για ενέργεια.
- Υπερβολική Άσκηση ή πολύ λίγο. Η άσκηση είναι ένα σημαντικό μέρος του κάθε υγιεινού τρόπου ζωής, αλλά πάρα πολλά μπορούν να αυξήσουν το οξειδωτικό στρες στο σώμα μας. Γενικά, περισσότερα από 60 λεπτά την ημέρα θεωρούνται υπερβολικά, ενώ λιγότερο από 30 λεπτά πέντε φορές την εβδομάδα δεν αρκούν.
- Υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Το αλκοολούχο ποτό αυξάνει τα επίπεδα κυτοκινών, φλεγμονωδών μορίων που συνδέονται με το οξειδωτικό στρες.
- Έκθεση στον καπνό του τσιγάρου. Ο καπνός του καπνού περιέχει περισσότερες από 4.000 τοξικές χημικές ουσίες που οδηγούν σε οξειδωτικό στρες.
- Έκθεση σε ατμοσφαιρικούς ρύπους. Τα αλλεργιογόνα και η βιομηχανική ρύπανση αυξάνουν την οξείδωση στο σώμα μας.
- Υπερβολικό άγχος. Το άγχος και η αυξητική ορμόνη κορτιζόλης αυξάνουν τη φλεγμονή, η οποία αυξάνει περαιτέρω την παραγωγή ελεύθερων ριζών.
- Ιοντίζουσα ακτινοβολία. Η έκθεση στον ήλιο, τις ακτινογραφίες, το ραδόνιο, τα στεγνωτήρια μαλλιών, τα κινητά τηλέφωνα, τα αεροπλάνα, οι ηλεκτρικές κουβέρτες και οι θερμαντήρες νερού μπορούν να συμβάλουν στο οξειδωτικό στρες.
- Τρώγοντας τροφικά τρόφιμα. Αυτά περιέχουν πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες, οι οποίοι μπορούν να συμβάλλουν στο οξειδωτικό στρες.
- Έκθεση σε μυκητιακές τοξίνες. Περιβαλλοντικά καλούπια (όπως σε μπάνια και υπόγεια) και εσωτερικά καλούπια και μύκητες (αυτά που σχετίζονται με το έντερο σας) μπορούν να παράγουν τοξίνες που αυξάνουν το οξειδωτικό στρες.
- Κακή αποτοξίνωση του ήπατος και του εντέρου. Όταν το ήπαρ κατακλύζεται από τοξίνες από τρόφιμα (όπως όταν τρώτε υπερβολικά ζάχαρη) ή το περιβάλλον (όπως έκθεση σε φυτοφάρμακα ή υδράργυρο), γίνεται φλεγμονή και παράγει περισσότερες ελεύθερες ρίζες.
- Χρόνιες λοιμώξεις. Οι οδοντικές λοιμώξεις και τα χλαμύδια μπορούν να προκαλέσουν κρυμμένες λοιμώξεις που συμβάλλουν στο οξειδωτικό στρες.
- Η έλλειψη ύπνου. Η στέρηση του ύπνου αυξάνει την οξείδωση..
Πώς μπορείτε να αποτρέψετε το οξειδωτικό στρες;
Η πρόληψη του οξειδωτικού στρες μπορεί να ξεκινήσει αποφεύγοντας τις αιτίες των παραπάνω ελεύθερων ριζών. Μπορείτε επίσης να αποτρέψετε τον σχηματισμό ελεύθερων ριζών και τον έλεγχο του οξειδωτικού στρες με:
Βελτίωση της αναπνοής και της οξυγόνωσης
Αυτό θα βοηθήσει το σώμα σας να ξεπλύνει τις τοξίνες, τις ελεύθερες ρίζες και τα φλεγμονώδη μόρια.
Τρώγοντας τρόφιμα που μειώνουν την οξείδωση
Πολλά τρόφιμα περιέχουν αντιοξειδωτικά (όπως βιταμίνες, μέταλλα, φυτοθρεπτικά συστατικά και πολυφαινόλες) που αποτελούν μείζονα παράγοντα για την προστασία μας από τις βλάβες από τις ελεύθερες ρίζες. Για να αποφύγετε το οξειδωτικό στρες και τη φλεγμονή, είναι σημαντικό να τρώτε μια δίαιτα γεμάτη από πολλά διαφορετικά πολύχρωμα φρούτα και λαχανικά που περιέχουν αυτά τα αντιοξειδωτικά. Πρέπει να αποφεύγεται μια πλούσια σε θρεπτικά συστατικά, πλούσια σε θερμίδες, υψηλή γλυκαιμική και αντιοξειδωτική διατροφή.
Χρησιμοποιώντας βότανα
Μερικά βότανα μπορούν να μας βοηθήσουν να μειώσουμε την οξείδωση, όπως:
- Τζίνσεγκ
- Τζίντζερ
- Πράσινου τσάι
- Γαϊδουράγκαθο
- Εκχύλισμα σπόρων σταφυλιών
- Δενδρολίβανο
- Κουρκουμάς
Χρήση συμπληρωμάτων
Ορισμένα συμπληρώματα μπορούν να είναι ιδιαίτερα χρήσιμα στην καταπολέμηση της παραγωγής ελεύθερων ριζών, όπως:
- Ν-ακετυλοκυστεΐνη. Αυτό θα ενισχύσει την παραγωγή γλουταθειόνης, ενός σημαντικού αντιοξειδωτικού και αποτοξικοποιητή.
- Αλφα λιποϊκό οξύ. Πρόκειται για ένα σημαντικό αντιοξειδωτικό που μειώνει τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα και συμβάλλει στη βελτίωση της παραγωγής ενέργειας στα μιτοχόνδρια.
- Συνένζυμο Q10 (CoQ10). Αυτό είναι ένα αντιοξειδωτικό που είναι επίσης σημαντικό για τα μιτοχόνδρια.
- NADH. Αυτό είναι σημαντικό για τον κύκλο παραγωγής ενέργειας στα μιτοχόνδρια.
Βιβλιογραφία
- Συνδυασμοί και βιταμίνες
- Σύγχρονη διατροφή & Διαιτολόγια
- Εγκυκλοπαιδικό λεξικό τροφίμων και ποτών
- Φυσικές τροφές που θεραπεύουν
- Διατροφική νοημοσύνη
- Βιταμίνες ιχνοστοιχεία συμπληρώματα Διατροφής Α&Β τόμος
