Εισαγωγή
Υπάρχουν άνθρωποι που κουβαλούν μέσα τους ένα μόνιμο αίσθημα θλίψης ή ευθύνης για τα συναισθήματα των άλλων.
Που αγαπούν βαθιά, αλλά συχνά με κόστος τον εαυτό τους. Ο καταθλιπτικός τύπος προσωπικότητας δεν ταυτίζεται με την κλινική κατάθλιψη· είναι μια σταθερή συναισθηματική διάθεση, μια ψυχική δομή όπου η αγάπη, η ενοχή και η απώλεια συνυπάρχουν σε ένα λεπτό εσωτερικό ισοζύγιο.
Ψυχοδυναμική Προέλευση
Η ρίζα του καταθλιπτικού χαρακτήρα, σύμφωνα με την ψυχοδυναμική θεωρία, εντοπίζεται στην πρώιμη σχέση μητέρας–βρέφους.
Η Melanie Klein μίλησε για τη “καταθλιπτική θέση” (depressive position) ως ένα φυσιολογικό στάδιο της ψυχικής ανάπτυξης, όπου το βρέφος αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι το “καλό” και το “κακό” αντικείμενο (μητέρα) είναι το ίδιο πρόσωπο.Η συνειδητοποίηση αυτή φέρνει ενοχή και λύπη για τις φαντασιωσικές επιθετικές παρορμήσεις απέναντι στο αγαπημένο αντικείμενο.Αν το παιδί λάβει αρκετή συναισθηματική ανταπόκριση και αγάπη, μπορεί να ενσωματώσει αυτή τη θέση και να αναπτύξει ικανότητα για ενσυναίσθηση και αγάπη με όρια. Αν όμως βιώσει απορρίψη ή ασυνέπεια, η ενοχή παγιώνεται και μετατρέπεται σε χρόνια αυτομομφή: “Φταίω εγώ που δεν με αγαπούν”.
Ψυχοδυναμικά Χαρακτηριστικά
Ο καταθλιπτικός τύπος προσωπικότητας βιώνει τον εαυτό του μέσα από την ευθύνη και την αυτοθυσία.
Έχει έντονη ανάγκη να φροντίζει, να “διορθώνει” και να επανορθώνει για ό,τι πιστεύει πως προκάλεσε.
Η εσωτερική του φωνή είναι συχνά αυστηρή, γεμάτη ενοχή και αυτοκριτική.
Η αγάπη βιώνεται ως χρέος· η χαρά, ως κάτι που πρέπει να “κερδηθεί”.
Συνήθεις ψυχοδυναμικοί μηχανισμοί:
Ενδοβολή (introjection): το άτομο “παίρνει μέσα του” τις φωνές και απαιτήσεις του αγαπημένου αντικειμένου.
Αναστροφή της επιθετικότητας προς τον εαυτό (turning against the self): ο θυμός ή η απογοήτευση μετατρέπεται σε αυτοκριτική και ενοχή.
Ιδεαλισμός και ηθικός ζήλος: συχνά υπεραντισταθμίζει την αίσθηση ενοχής με τελειότητα και καλοσύνη.
Οι Σχέσεις και η Συναισθηματική Ζωή
Στις σχέσεις, ο καταθλιπτικός τύπος αγαπά με αφοσίωση, αλλά δυσκολεύεται να λάβει.
Νιώθει πιο ασφαλής στον ρόλο του φροντιστή, παρά του φροντιζόμενου.
Συχνά ελκύεται από ανθρώπους που έχουν ανάγκη ή είναι ψυχικά αποστασιοποιημένοι, αναπαράγοντας έτσι την πρώιμη εμπειρία της “απρόσιτης αγάπης”.
Η αποτυχία, η απώλεια ή η κριτική βιώνονται βαθιά – όχι μόνο ως απογοήτευση, αλλά ως απόδειξη προσωπικής ανεπάρκειας.
Το συναίσθημα της χαράς συχνά συνοδεύεται από ενοχή, σαν να “μην αξίζει” να είναι κανείς ευτυχισμένος.
Θεραπευτική Προσέγγιση
Η ψυχοδυναμική θεραπεία προσφέρει στον καταθλιπτικό τύπο ένα νέο πλαίσιο σχέσης:
έναν χώρο όπου μπορεί να αγαπηθεί χωρίς όρους, να θυμώσει χωρίς ενοχή και να μάθει ότι η ευθύνη για την αγάπη δεν είναι αποκλειστικά δική του.
Η θεραπευτική διαδικασία στοχεύει:
στη μετακίνηση της επιθετικότητας από τον εαυτό προς την πραγματικότητα,
στην αποδοχή της ατέλειας του εαυτού και των άλλων,
στην επανασύνδεση με τη χαρά, την επιθυμία και τη ζωντάνια που είχαν θυσιαστεί στο όνομα της αγάπης.
Όπως έγραψε η McWilliams (1994), “ο καταθλιπτικός δεν χρειάζεται να αλλάξει την καρδιά του, αλλά να μάθει να τη φροντίζει”.
Προτεινόμενη Βιβλιογραφία
Klein, M. (1940). Mourning and its Relation to Manic-Depressive States.
Abraham, K. (1911). Notes on the Psycho-Analytical Investigation and Treatment of Manic-Depressive Insanity and Allied Conditions.
Fairbairn, W.R.D. (1941). A Revised Psychopathology of the Psychoses and Psychoneuroses.
McWilliams, N. (1994). Psychoanalytic Diagnosis: Understanding Personality Structure in the Clinical Process. New York: Guilford Press.
Jacobson, E. (1971). Depression: Comparative Studies of Normal, Neurotic, and Psychotic Conditions.
