Στην εποχή της ψηφιακής υπερσύνδεσης, η οθόνη έχει γίνει η προέκταση του χεριού και του βλέμματός μας. Από τα smartphone και τα tablet μέχρι τα laptop και τις τηλεοράσεις, ο σύγχρονος άνθρωπος περνάει πολλές ώρες καθημερινά μπροστά σε οθόνες. Παράλληλα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής μας ζωής. Πώς επηρεάζει αυτή η συνεχής έκθεση την ψυχική μας υγεία και τη σχέση μας με τον εαυτό μας και τους άλλους;
Υπερδιέγερση και εξάρτηση
Η συνεχής εναλλαγή ερεθισμάτων, οι ειδοποιήσεις, οι εικόνες και τα βίντεο δημιουργούν ένα περιβάλλον υπερδιέγερσης για τον εγκέφαλο. Ο νους μας δεν προλαβαίνει να επεξεργαστεί τις πληροφορίες, με αποτέλεσμα αυξημένο άγχος, δυσκολία συγκέντρωσης και διαταραχές ύπνου. Παράλληλα, η ντοπαμίνη που εκκρίνεται κάθε φορά που λαμβάνουμε ένα “like” ή ένα μήνυμα, μπορεί να δημιουργήσει εθισμό παρόμοιο με αυτόν των ουσιών (Alter, 2017).
Αυτοεικόνα και σύγκριση
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενισχύουν τη διαρκή σύγκριση με τους άλλους. Οι χρήστες βλέπουν τις “καλύτερες στιγμές” των άλλων – φίλτρα, διακοπές, επιτυχίες – και συχνά αισθάνονται ότι η δική τους ζωή είναι ανεπαρκής. Αυτό οδηγεί σε μείωση της αυτοεκτίμησης, αίσθημα ανεπάρκειας, ακόμα και κατάθλιψη, ειδικά στους εφήβους και τους νέους ενήλικες (Twenge, 2019).
Επαφή ή απομόνωση;
Ενώ τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης υπόσχονται συνδεσιμότητα, στην πραγματικότητα πολλοί άνθρωποι βιώνουν αυξημένη μοναξιά. Οι σχέσεις γίνονται πιο ρηχές, με την πραγματική ανθρώπινη επαφή να υποκαθίσταται από emojis και σύντομα μηνύματα. Η έλλειψη αυθεντικής σύνδεσης οδηγεί σε συναισθηματικό κενό και απομόνωση (Turkle, 2015).
Χρόνος και αποξένωση
Ο χρόνος που δαπανάται στις οθόνες “κλέβει” πολύτιμο χρόνο από δραστηριότητες που μας αναζωογονούν και μας εξελίσσουν — δημιουργία, φύση, σιωπή, φυσική επαφή. Ο εσωτερικός κόσμος σιωπά καθώς βομβαρδιζόμαστε από εξωτερικά ερεθίσματα. Αυτό οδηγεί σε αποξένωση από τις βαθύτερες ανάγκες και συναισθήματα μας (van der Kolk, 2014).
Τι μπορούμε να κάνουμε;
Η λύση δεν είναι η απόλυτη αποσύνδεση, αλλά η συνειδητή χρήση:
Ορίστε συγκεκριμένες ώρες χρήσης για τα social media.
- Κλείστε ειδοποιήσεις και περιττές εφαρμογές.
- Επανασυνδεθείτε με τη φύση και το σώμα μέσα από φυσική άσκηση, βόλτες, χορό ή τέχνη.
- Γράψτε σκέψεις και συναισθήματα αντί να τα δημοσιεύετε.
- Επιλέξτε ποιοτικές σχέσεις. Προσκαλέστε ανθρώπους για αληθινές συναντήσεις.
- Δοκιμάστε στιγμές σιωπής και mindfulness.
Αν η επαφή με τα social έχει γίνει εθιστική, τι μπορεί να βοηθήσει;
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει ουσιαστική υποστήριξη και απελευθέρωση από τον ψηφιακό εθισμό. Μερικές προσεγγίσεις που βοηθούν:
- Αναγνώριση του εθιστικού κύκλου
Ο θεραπευτής βοηθά να αναγνωριστεί το μοτίβο: - Πλήξη ή άγχος
→ social media → προσωρινή ανακούφιση → αίσθημα κενού → περισσότερη χρήση. - Δουλειά με το εσωτερικό παιδί
Η υπερβολική ανάγκη για αποδοχή και επιβεβαίωση στα social μπορεί να δείχνει συναισθηματικά κενά της παιδικής ηλικίας. Η θεραπεία δουλεύει με αυτά τα κενά σε βάθος. - Ανάπτυξη υγιούς αυτοεικόνας
Ο θεραπευτής υποστηρίζει τον επαναπροσδιορισμό της αυτοεκτίμησης, πέρα από τις ψηφιακές επιβεβαιώσεις, “likes” και views. - Έκφραση μέσω τέχνης
Η έντεχνη θεραπεία και η expressive art therapy βοηθούν να επανεκφραστεί δημιουργικά το άγχος, η μοναξιά και η σύγχυση που προκαλεί η εικονική ζωή. - Δημιουργία νέων καθημερινών τελετουργιών
Μικρές καθημερινές ιεροτελεστίες (πρωινό journaling, περπάτημα χωρίς κινητό, mindful φαγητό) ενισχύουν την παρουσία και σπάνε την παθητική εξάρτηση από τις οθόνες. - Ομαδική ψυχοθεραπεία ή κύκλοι υποστήριξης
Η αίσθηση κοινότητας και αμοιβαίας κατανόησης βοηθά να επουλωθεί η ψηφιακή απομόνωση.
Βιβλιογραφία
- Alter, A. (2017). Irresistible: The Rise of Addictive Technology and the Business of Keeping Us Hooked. Penguin Press.
- Twenge, J. M. (2019). iGen: Why Today’s Super-Connected Kids Are Growing Up Less Rebellious, More Tolerant, Less Happy – and Completely Unprepared for Adulthood. Atria Books.
- Turkle, S. (2015). Reclaiming Conversation: The Power of Talk in a Digital Age. Penguin Press.
- Van der Kolk, B. A. (2014). The Body Keeps the Score: Brain, Mind, and Body in the Healing of Trauma. Viking.
