Μέσα από τα στάδια της εξέλιξή μας έχουμε αναπτύξει διάφορους μηχανισμούς άμυνας, για να μπορούμε να ανταπεξέλθουμε σε μια ποικιλία περιστάσεων και ζητημάτων στη ζωή μας. Αυτοί οι μηχανισμοί άμυνας μπορεί να έχουν θετικές ή και αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία μας. Όταν ένας μηχανισμός άμυνας είναι ανθυγιεινός, μπορεί να μας δυσκολεύει να αντιμετωπίσουμε τα πραγματικά μας προβλήματα ή να κάνουμε τις επιθυμητές αλλαγές στη συμπεριφορά μας.
Η άρνηση είναι ένας «αμυντικός μηχανισμός στον οποίο αποφεύγεται η αντιπαράθεση με ένα προσωπικό πρόβλημα ή με την πραγματικότητα αρνούμενος την ύπαρξη του προβλήματος ή της πραγματικότητας».
Τι είναι οι αμυντικοί μηχανισμοί;
Οι αμυντικοί μηχανισμοί είναι ψυχολογικές στρατηγικές που χρησιμοποιούμε ασυνείδητα για να προστατευτούμε από το άγχος που προκύπτει από απαράδεκτες σκέψεις ή συναισθήματα. Χρησιμοποιούμε αμυντικούς μηχανισμούς για να προστατεύσουμε τον εαυτό μας από τα συναισθήματα άγχους ή ενοχής που προκύπτουν επειδή αισθανόμαστε ότι απειλούμαστε, ή επειδή η ταυτότητα ή το υπέρ-εγώ μας γίνεται υπερβολικά απαιτητικό. Οι αμυντικοί μηχανισμοί δεν είναι υπό τον συνειδητό έλεγχο μας με αποτέλεσμα, να μην μπορούμε να επιλέξουμε την δράση τους. Επίσης όταν τους χρησιμοποιούμε πολύ συχνά( βρισκόμαστε συνέχεια σε στρες) τότε μπορεί να αναπτύξουμε νευρώσεις, όπως κρίσεις πανικού, φοβίες, εμμονές ή υστερία.
Η Άρνηση είναι ένας πρωτογενής αμυντικός μηχανισμός
Η άρνηση είναι ο πρώτος αμυντικός μηχανισμός που έχει εντοπιστεί στην ψυχολογία. Συχνά συνεπάγεται την παρεμπόδιση εξωτερικών γεγονότων από τη συνειδητή συνείδησή μας. Ουσιαστικά, εάν μια κατάσταση είναι πολύ δύσκολη για να τη διαχειριστούμε, τότε αρνούμαστε να την βιώσουμε. Με αυτό τον τρόπο βέβαια δεν αλλάζει η πραγματικότητα της κατάστασης ή των γεγονότων, αλλά μας επιτρέπει να προσποιούμαστε ότι δεν είναι πραγματικό και ως εκ τούτου, δεν έχει κανένα αντίκτυπο σε εμάς.
Μέσω της άρνησης, πρωταρχικά μπορεί να νιώθουμε ότι μειώνεται το άγχος μας για μια σύντομη περίοδο, άλλα στην πραγματικότητα δεν είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος αντιμετώπισης μιας μακροπρόθεσμης κατάστασης. Κάποια στιγμή η πραγματικότητα θα αρχίζει πάλι να μας πιέζει, και τότε μπορεί να έρθουμε αντιμέτωποι με έντονα συναισθήματα άγχους ή ενοχών, που στην ουσία θα προσπαθούμε να μεταθέσουμε την ευθύνη αυτών των συναισθημάτων σε κάποιον άλλο. Ωστόσο, η άρνηση έχει βαριές επιπτώσεις στις σχέσεις μας μακροπρόθεσμα, οπότε μπορούμε να πούμε ότι είναι ένας ανθυγιεινός αμυντικός μηχανισμός με την πάροδο του χρόνου.
Πώς η άρνηση επηρεάζει τις επιλογές μας;
Δυστυχώς, δεν είναι εύκολο να συνειδητοποιήσουμε ότι βρισκόμαστε σε κατάσταση άρνησης έως ότου η κατάσταση ξεπεραστεί. Ακόμα και αν βρεθούμε ξανά να αντιμετωπίζουμε τους ίδιους τύπους κακών περιστάσεων, τότε υπάρχει περίπτωση να βρεθούμε πάλι σε κατάσταση άρνησης με κάποιο παρεμφερή τρόπο. Η άρνηση επίσης, μας εμποδίζει να αναλάβουμε την ευθύνη για τις επιλογές μας, αφήνοντάς μας ελεύθερους να συνεχίσουμε να κατηγορούμε τους άλλους, με αποτέλεσμα να συνεχίζουμε να κάνουμε τις λάθος επιλογές. Αυτό μπορεί να φτάσει σε ένα σημείο όπου θέλουμε κάτι πιο υγιεινό για τον εαυτό μας, και αυτό σημαίνει να είμαστε ειλικρινείς για τις σκέψεις, τα συναισθήματα, τις ενέργειες και τις επιλογές μας. Ωστόσο, η άρνηση μπορεί να είναι μια υγιής επιλογή για να προστατευτούμε κατά τη διάρκεια δύσκολων καταστάσεων. Άλλα όταν αναγκαζόμαστε να συμμετέχουμε σε ανθυγιεινές συμπεριφορές ή καταστάσεις ή σχέσεις τότε μπορεί να είναι πολύ επιβλαβής για την υγεία μας.
Αναγνωρίζοντας και Αντιμετωπίζοντας την Άρνηση
Ενώ η άρνηση μπορεί να έχει αρνητικό αντίκτυπο στις ζωές μας, μπορεί να είναι εξαιρετικά δύσκολο να αναγνωρίσουμε πότε μπαίνουμε σε κατάσταση άρνησης. Ένας από τους μεγαλύτερους τομείς όπου μπορούμε να την αναγνωρίσουμε είναι σε άτομα που πάσχουν από εθισμούς. Η άρνηση είναι συχνά, ένα βασικό συστατικό για να διατηρούμε τους εθισμούς. Για παράδειγμα, οι καπνιστές μπορεί να αρνηθούν να αναγνωρίσουν στον εαυτό τους, ότι το κάπνισμα έχει βαριές επιπτώσεις για την υγεία τους. Εάν νοιώθουμε ότι είμαστε σε κάποιο στάδιο άρνησης, τότε ίσως αξίζει να αφιερώσουμε χρόνο για να το αντιμετωπίσουμε μαζί με έναν έμπειρο ψυχοθεραπευτή που μπορεί να μας στηρίξει στην προσπάθειά μας.
