fbpx

Carl Jung: Η θεωρία της Ενεργητικής φαντασίας

Η ενεργητική φαντασία είναι μια ψυχική πρακτική που αναπτύχθηκε από τον Ελβετό ψυχολόγο Carl Jung μεταξύ 1913 και 1916. Ωστόσο, ακόμη και πριν από την Γιουγκιανή ψυχολογία, αυτή η τεχνική ήταν παρούσα σε πολλές φυλές και λαούς για εκατοντάδες χρόνια.

Τι είναι η ενεργητική φαντασία;

Η ενεργητική φαντασία στην αναλυτική μέθοδο ψυχοθεραπείας του Carl Jung περιλαμβάνει το άνοιγμα στον ασυνείδητο και την απελευθέρωση της φαντασίας, διατηρώντας ταυτόχρονα μια ενεργή, προσεκτική και συνειδητή οπτική γωνία. Η διαδικασία οδηγεί σε μια σύνθεση που περιέχει και τις δύο προοπτικές, αλλά με έναν νέο και εκπληκτικό τρόπο. Η ενεργητική φαντασία είναι μια μέθοδος αφομοίωσης των περιεχομένων του ασυνείδητου που παίρνουμε μέσα από τα όνειρα, τις φαντασιώσεις, τα έργα τέχνης. Μέσω κάποιας μορφής αυτο-έκφρασης, επιδιώκουμε επαφή με τον εσωτερικό μας κόσμο. Μέσα από την τέχνη, τον οραματισμό ή το sandplay..

 Ο Jung, έχοντας παρατηρήσει τις οργανικές λειτουργίες της ψυχής και πώς αυτές ασχολούνται με την ένταση των αντίθετων. Έτσι, ανέπτυξε τη μέθοδο που έγινε πρακτικά γνωστή ως ενεργητική φαντασία. Ο σκοπός της ενεργητικής φαντασίας είναι να δώσει φωνή στις πλευρές της προσωπικότητας (ιδιαίτερα του anima , animus και της σκιάς ) που κανονικά δεν εκφράζονται με άλλο τρόπο. Έτσι δημιουργείτε μια γέφυρα επικοινωνίας μεταξύ της συνείδησης και του ασυνείδητου. Ακόμη και όταν τα τελικά προϊόντα της φαντασίας, όπως η ζωγραφική, η ελεύθερη γραφή, η γλυπτική, ο χορός, η μουσική, δεν ερμηνεύονται. Συμβαίνει κάτι ανάμεσα στον δημιουργό και τη δημιουργία που συμβάλλει στη μετατροπή της συνείδησης.

"Η ψυχή αποτελείται ουσιαστικά από εικόνες. Πρόκειται για μια σειρά εικόνων με την αληθινή έννοια, όχι για τυχαία αντιπαράθεση ή αλληλουχία. Αλλά για μια δομή που είναι πλήρως γεμάτη νόημα και σκοπό. Είναι μια «απεικόνιση» ζωτικών δραστηριοτήτων ».

Η σύνδεση, του εσωτερικού και του εξωτερικού κόσμου

Η Ενεργητική φαντασία μας τοποθετεί, στο κατώφλι μεταξύ της καθημερινής μας συνείδησης και του κόσμου των ονείρων. Αν μπορούμε να φέρουμε ένα βαθμό εγρήγορσης και ανοίγματος στο κατώφλι της συνειδητότητας μας, ο κόσμος των ονείρων θα φτάσει να μας συναντήσει. Ο κόσμος των ονείρων μας παρέχει τη μοναδική του άποψη για τον κόσμο. Έτσι φέρνουμε στο φως τα ερωτήματά μας, την ικανότητά μας για μάθηση και την ικανότητά μας για αλλαγή. Αυτή η σύνδεση, του εσωτερικού κόσμου και του εξωτερικού κόσμου, μπορεί να προσφέρει στη ζωή μας την απαιτούμενη διορατικότητα, ενέργεια, πάθος και νόημα.

Η ενεργητική φαντασία δεν είναι ύπνωση, σκέψη ή διαλογισμός.

Όταν απενεργοποιήσουμε το μυαλό μας, για να εισέλθουμε στον κόσμο της απώλειας των αισθήσεων. Ο προβληματισμός επιδιώκει να οξύνει την ικανότητα συλλογισμού του νου. Ο διαλογισμός μας ζητά να απομακρυνθούμε από τον κόσμο των ονείρων και το καθημερινό μυαλό μας εστιάζοντας σε μια λέξη, ή στην αναπνοή μας.
Στοιχεία όλων αυτών των πρακτικών αγγίζονται κατά την άσκηση ενεργητικής φαντασίας. Αλλά, η ενεργητική φαντασία βασίζεται στο μη ορθολογικό, και σε ένα υψηλό επίπεδο εσωτερικής δημιουργικότητας. Αυτό είναι το μόνο είδος περιβάλλοντος που μπορεί να υπάρχει ο εσωτερικός γάμος της καθημερινής συνείδησης και του ονειρικού κόσμου.
Μερικές φορές, η ενεργητική φαντασία εμφανίζεται φυσικά, χωρίς να χρησιμοποιηθεί καμία τεχνική. Εκδηλώσεις που φέρνουν ένα άτομο να χαλαρώσει την καθημερινή του συνείδηση (π.χ. ακρόαση ιστοριών, βλέποντας τις φλόγες σε ένα τζάκι, ακούγοντας τη θάλασσα) μπορούν να μας μεταφέρουν στην ενεργητική φαντασία.

Ενεργητική φαντασία εναντίον παθητικής φαντασίας

Η παθητική φαντασία παρουσιάζει επίσης εικόνες από το ασυνείδητο. Αλλά επειδή δεν μπορούμε να το εισάγουμε συνειδητά, είναι κυρίως χάσιμο χρόνου και ενέργειας. Τα προβλήματα που προκύπτουν στη φαντασίωση δεν επιλύονται. Οι περισσότερες τέτοιες φαντασιώσεις απλώς επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά στις άκρες των μυαλών μας μέχρι να εξαντληθούν ή να μας εξαντλήσουν. Δεν υπάρχει εξέλιξη, γιατί το εγώ ποτέ δεν αντιμετωπίζει την κατάσταση της φαντασίας ή εισέρχεται σε αυτήν ως μια συνειδητή, ανεξάρτητη δύναμη.

ενεργητική φαντασία

Σύμφωνα με τον Jung:

 

Η ενεργητική φαντασία ξεχωρίζει από τη φαντασία, που σημαίνει ότι οι εικόνες που συναντώνται στην ενεργητική φαντασία έχουν μια δική τους ζωή. Τα συμβολικά γεγονότα αναπτύσσονται σύμφωνα με τη δική τους λογική. Η τεχνική της ενεργητικής φαντασίας σχετίζεται με τα όνειρα. Τα όνειρα μας πληροφορούν  και είναι περίεργο το γεγονός,  ότι μειώνεται η επίδραση τους όταν κάποιος ασχολείται με αυτά. Είναι σαν η τεχνική να παρέχει επικοινωνία με το ασυνείδητο κατά τη διάρκεια του ύπνου, για να ξεκουραστούμε περισσότερο.

Ποια είναι τα στάδια της ενεργητικής φαντασίας

  • Επεξεργασία Στήλη
 
 
 

 

Το πρώτο στάδιο της ενεργητικής φαντασίας είναι σαν να ονειρευόμαστε με ανοιχτά μάτια. Μπορεί να γίνει εντελώς αυθόρμητα ή να το προκαλέσουμε.

Το δεύτερο στάδιο, πέρα από την απλή παρατήρηση των εικόνων, συνεπάγεται μια συνειδητή συμμετοχή. Μια ειλικρινή εκτίμηση του τι σημαίνουν για τον εαυτό μας. Μια ηθική και  πνευματική δέσμευση να ενεργήσουμε με βάση τη γνώση αυτή. Ο σκοπός αυτής της συμμετοχής είναι να ενσωματώσει τις δηλώσεις του ασυνείδητου και η αφομοίωση  του αντισταθμιστικού της  περιεχόμενου. Ώστε να παράγει ένα ολόκληρο νόημα το οποίο από μόνο του καθιστά τη ζωή δυνατή. ( The Conjunction , παρ. 756.)

Κέντρο έντεχνης δράσης και θεραπείας
ψυχοθεραπεια Sandplay Sandtrey Τζέσικα Μαργαρίτη άρθρο ατομική συνεδρία θεραπεία

Η τεχνική της ενεργητικής φαντασίας

Η ενεργητική φαντασία, όπως υποδηλώνει το όνομα, είναι μια ενεργή δέσμευση με τη φυσική λειτουργία δημιουργίας συμβόλων της ψυχής. Στα πιο βασικά της, είναι μια διαδικασία που παρατηρεί τις εικόνες που παράγονται από το μυαλό και που έχουν ισχυρό, αν και ασυνείδητο, αντίκτυπο στην καθημερινότητά μας. Ο καθένας είναι εξοικειωμένος με τη δημοφιλή εικόνα κινούμενων σχεδίων του ανθρώπου με έναν άγγελο στον ένα ώμο και έναν διάβολο στον άλλο. Αυτές οι δύο δυνάμεις προσπαθούν να τον πείσουν να κάνει το σωστό ή το λάθος. Αν και αυτό το πορτρέτο είναι ένα κλισέ, παρουσιάζει τα γενικά περιγράμματα αυτής της τεχνικής. Υπάρχουν «φωνές» μέσα μας και πρέπει να μιλήσουμε μαζί τους αν δεν θέλουμε να πνίξουν τη δική μας φωνή και να κινήσουν ασυνείδητα τη ζωή μας. Η ίδια η διαδικασία είναι σχετικά απλή, αν και όχι ιδιαίτερα εύκολη.

Μπορούμε να την περιγράψουμε ως εξής:

Η ενεργητική  φαντασία μπορεί να παρομοιαστεί με τη συνέχιση του ονείρου ενώ είμαστε ξύπνιοι.Προϋποθέτει ένα εύπλαστο, δυνατό και ευέλικτο εγώ για να αντέξει τον διάλογο με το ασυνείδητο.

«Ο αναλυόμενος πρέπει να κάνει τον εαυτό του όσο το δυνατόν πιο συνειδητό. Μπορούμε να ξεκινήσουμε χρησιμοποιώντας μια κακή διάθεση και στη συνέχεια να προσπαθήσουμε  να μάθουμε τι είδους εικόνα φαντασίας θα παράγει. Ποια εικόνα εκφράζει αυτή τη διάθεση;  Στη συνέχεια, εστιάζουμε στην εικόνα συγκεντρώνοντας την προσοχή μας.  Η φαντασία πρέπει να επιτρέπεται στο πιο ελεύθερο παιχνίδι. Όμως με τέτοιο τρόπο ώστε να αφήνει την τροχιά του αντικειμένου της, δηλαδή την επιρροή, ξεκινώντας ένα είδος διαδικασίας σύνδεσης “αλυσιδωτής αντίδρασης”. Συνήθως το σύμβολο θα αλλάξει. Οι αλλαγές πρέπει να σημειώνονται συνεχώς, γιατί αντικατοπτρίζουν τις ψυχικές διαδικασίες στο ασυνείδητο υπόβαθρο, οι οποίες εμφανίζονται με τη μορφή εικόνων που αποτελούνται από συνειδητό υλικό μνήμης. Με αυτόν τον τρόπο το συνειδητό και το ασυνείδητο ενώνονται, ακριβώς όπως ένας καταρράκτης συνδέει πάνω και κάτω. [Carl Jung:Η συνένωση , CW 14, παρ. 706.]

Η νευροβιολογία της ενεργητικής φαντασίας​

Στο βιβλίο  The Neurobiology of the Gods , ο Erik Goodwyn  μελετά τα σημερινά ευρήματα των νευροεπιστημών σε σχέση με την επανάληψη ορισμένων εικόνων. Όπως εμφανίζονται στα όνειρα και τη φαντασία. Διαπιστώνει ότι η σύγχρονη έρευνα επικυρώνει πολλές από τις βασικές ιδέες του Jung για τον ρόλο των ψυχικών εικόνων. Ένα από τα κύρια ευρήματα που αναφέρει ο Goodwyn είναι τα αποδεικτικά στοιχεία που δείχνουν την αυτονομία των ασυνείδητων συστημάτων της ψυχικής λειτουργίας. Τελικά, αυτό που δείχνει η έρευνα είναι ότι υπάρχουν πολλά ασυνείδητα συστήματα συναισθημάτων που συχνά έρχονται σε αντίθεση με τις συνειδητές προθέσεις που έχουμε για τη ζωή μας. Αυτά τα ασυνείδητα συστήματα αποκαλύπτονται στο συνειδητό μυαλό μας μέσα από τις συμβολικές εικόνες των ονείρων και των φαντασιών μας.
"Ένα τέτοιο σύμβολο είναι μια προσωπικότητα, πλήρης με κίνητρα, πρόθεση, σκοπό και ούτω καθεξής, και γι 'αυτό μπορεί να είναι ένας σημαντικός« παράγοντας για τη ζωή μας».
ενεργητική φαντασία
Η συνειδητή πρόσβαση μας σε αυτά τα ασυνείδητα συναισθηματικά συστήματα είναι περιορισμένη και έτσι δεν μπορούμε απλά να τα παρακάμψουμε με τη θέλησή μας. Είμαστε υποχρεωμένοι να συνάψουμε μια σχέση με αυτά τα συστήματα και να αναζητήσουμε κάποιο τρόπο για να τα εντάξουμε στη ζωή μας.

Η επεξεργασία του συμβόλου γίνεται χωρίς ερμηνεία

Όταν επιτρέψουμε τη διάθεσή μας να γίνει μια φαντασία, αλλά μια φαντασίωση που παραμένει συνδεδεμένη με τη συναισθηματική μας κατάσταση. Δεν είναι μια τυχαία ελεύθερη διαδικασία σύνδεσης. Πώς ένα άτομο αναπτύσσει τη φαντασίωση εξαρτάται από την προσωπική προτίμηση και την ικανότητα του. Μπορεί να γίνει με το γράψιμο, το σχέδιο, τη ζωγραφική, την κίνηση, ή το χορό. Μόλις διαμορφώσουμε  μια εικόνα(σύμβολο), ας προσπαθήσουμε να την  επεξεργαστούμε να την καταλάβουμε. Χωρίς κριτική και όχι απαραίτητα με την έννοια της ερμηνείας της. Η διαδικασία αυτή είναι κάτι περισσότερο από το να εξοικειωθούμε με την εικόνα. Χρειάζεται να ανταποκριθούμε σ’ αυτήν και να αναπτύξουμε μια καλύτερη σχέση μαζί της. Ακριβώς όπως μια υγιής σχέση με ένα ανθρώπινο ον είναι μια σχέση αμοιβαίου σεβασμού και συμβιβασμού, το ίδιο ισχύει και για τη σχέση του ατόμου με τις προσωπικότητες του ίδιου του ψυχισμού.

Επιμέλεια Έντεχνη Δράση:

  1. Τζέσικα Μαργαρίτη (Ψυχοθεραπεύτρια, Expressive arts therapist)
  2. Ιωάννης Μαρδάς (Ολιστικός σύμβουλος Διατροφής)
Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on pinterest
Share on email

Δείτε και αυτά

Σχετικά Άρθρα

Scroll to Top